اولین باری که نوزاد خود را در اتاق زایمان در آغوش میگیرید، زمان بسیار خوبی برای شروع اولین شیردهی است. شيردهي بايد در عرض 1 ساعت پس از تولد آغاز شود، زيرا عليرغم آنكه در آن زمان شير كمي وجود دارد ولي اين كار كمك ميكند تا تغذيه و ارتباط نزديك مادر و كودك پايه ريزي شود. بهتر است نوزاد در بدو تولد روي شكم مادر گذاشته شود تا ارتباط پوست با پوست در همان دقايق اوليه تولد ايجاد شود. اين كار موجب تحريك ترشح هورمون اكسيتوسين در مادر و ترشح شير از سينه مادر ميشود، به علاوه در كنترل دماي بدن نوزاد كمك ميكند. در ادامه این مطلب به دلایل نیاز اولیه ی نوزاد به شیر مادر در ماه های اول تولد میپردازیم . با مامامیلک ستور همراه باشید.
سینه خوردن یا شیرخوارگی چیست
شیرخوارگی زمانی است که کودک با شیر مادر، که معمولاً مکیدن آن مستقیماً از پستان صورت می گیرد، تغذیه می شود. تصمیم گیری درباره شیردهی امری شخصی است. اما در دوران شیردهی ممکن است منجر به ابراز نظرات دوستان و خانواده نیز شود.
بسیاری از متخصصان پزشکی، از جمله آکادمی اطفال آمریکا اکیداً توصیه می کنند شیردهی به مدت 6 ماه (بدون غذای کودک، آب میوه و آب) انجام شود. پس از شروع سایر غذاها نیز توصیه می شود شیردهی را تا اولین سال زندگی کودک ادامه دهید.
اینکه چند بار باید به کودک خود شیر دهید به این بستگی دارد که کودک شما وعده های غذایی کوچک و مکرر را ترجیح می دهد یا تغذیه طولانی تر را؟! این امر با رشد کودک تغییر می کند. نوزادان اغلب ترجیح می دهند هر 2-3 ساعت یک بار تغذیه کنند. تا 2 ماهگی، معمولاً هر 3-4 ساعت یک بار تغذیه صورت می گیرد و تا شش ماهگی، اکثر نوزادان هر 4-5 ساعت یک بار تغذیه می کنند.
پیدا کردن روش و وضعیت شیردهی
وعدههای شیردهی، به ویژه در ماههای اول زندگی نوزاد میتواند تا ۴۰ دقیقه طول بکشد. به همین دلیل، بهتر است یک نقطۀ دنج خانه را برای شیردهی انتخاب کنید و نوزاد خود را در وضعیتی نگه دارید که دستها و پشتتان را اذیت نکند. میتوانید پشت سر نوزاد را به دستتان تکیه بدهید. انتخاب روش شیردهی مناسب به راحت بودن آن روش برای شما ارتباط دارد. اگر شیردهی را در حالت نشسته انجام میدهید، یک بالش شیردهی میتواند کمک بزرگی برای نگه داشتن و تکیه دادن نوزاد باشد. بسیاری از مادران نیز میگویند که یک زیرپایی یا چهارپایه، شیردهی را راحتتر میکند. هر وضعیتی که برای تغذیه انتخاب میکنید، هر بار تا زمانی که شما و نوزادتان در وضعیت راحتی قرار نگرفتهاید، وعدۀ شیردهی را شروع نکنید، زیرا مدت زمان زیادی را در آن وضعیت خواهید بود.
تعداد دفعات شیردهی به نوزاد در شبانه روز
شیردهی نوزاد در 24 ساعت اول تولد
مادر در 24 ساعت اول پس از تولد، باید در زود ترین زمان ممکن نوزاد خود را با شیر مادر تغذیه کند. همچنین در 24 ساعت اول پس از تولد علاوه بر شیردهی، مادر و نوزاد باید با یکدیگر تماس پوستی داشته باشند. در هنگام تماس پوستی نوزاد برهنه بر روی قفسه سینه مادر قرار می گیرد زیرا این وضعیت به شیردهی مادر کمک می کند. همچنین تماس پوستی سبب حفظ دمای بدن نوزاد می شود.
در 24 ساعت اول پس از تولد و در صورتی که مشکل خاصی برای کودک وجود نداشته باشد، نوزاد باید 8 بار یا بیشتر شیر بخورد و هیچ مکمل دیگری به نوزاد داده نشود. همچنین به طور متوسط باید سه بار دفع ادرار و مدفوع داشته باشد. تعداد دفعات ادرار و مدفوع در بین نوزادان بسیار متغیر است، بنابراین اگر تعداد دفعات دفع ادرار و مدفوع نوزاد متناسب با موارد گفته شده نیست ولی سایر علائم نوزاد طبیعی است، احتمالا جای نگرانی نمی باشد. معمولا در 24 ساعت اول پس تولد، نوزاد 2 پوشک خیس می کند که موارد گفته شده نشانه کافی بودن شیردهی و تغذیه نوزاد است.
دفعات شیر خوردن نوزاد در روزهای اول پس از تولد
تحقیقات نشان داده اند که تغذیه نوزاد با شیر مادر در یک ساعت اول پس از تولد و استمرار شیردهی در روز دوم پس از تولد، با میزان شیر مادر در روز پنجم تولد مرتبط است. در روزهای اول تولد تولید شیر بر مبنای عرضه و تقاضا است، یعنی هرچه نوزاد شیر بیشتری بخورد، شیر بیشتری نیز تولید می شود. با شروع روز دوم و در طی چند روز پس از تولد، در هر 24 ساعت شیردهی به نوزادان 8 تا 12 بار، میزان تولید و ترشح شیر مادر افزایش می یابد و این امر کمک می کند که نوزاد وزن از دست داده خود را مجددا بدست آورد و همچنین از ابتلا به زردی محافظت شود.
مطالعات نشان داده است که شیردهی موفقیت آمیز، به 8 بار یا بیشتر در 24 ساعت، هم در شب و هم در روز در طول یک ماه اول بستگی دارد. اگر شیردهی در طول روز هر یک تا دو ساعت و شیردهی در شب کمتر از سه ساعت باشد، می توان اطمینان حاصل کرد که تغذیه نوزاد کافی است و وزن نوزاد افزایش می یابد. در واقع شیردهی موثر و مکرر در طی هفته اول، تولید شیر را ده تا بیست برابر افزایش می دهد.
مزایای شیر مادر برای کودکان
به توصیه پزشکان متخصص نوزاد، نوزاد در شش ماه اول تولد باید از شیر مادر تغذیه کند. اولین تجربه هر کودک برای تغذیه شیر مادر است. شیر مادر شامل انواع پروتئین و ویتامینهایی است که علاوه بر کمک به رشد نوزاد، او را در برابر بیماریها مصون نگه خواهد داشت. مواد موجود در شیر مادر شامل:
- پروتئین: شیر مادر دارای پروتئینهای متنوعی است که منبع اصلی تامین کلسیم بدن نوزاد به حساب میآید. پروتئین شیر مادر برای نوزاد بهراحتی قابل هضم است. پروتئینهای کازئین، وی، لاکتوفرین، کلستروم و لیزوزیم انواع متنوعی هستند که در شیر مادر یافت میشوند. این پروتئینها علاوه بر تامین نیاز تغذیهای، نوزاد را در برابر مسمومیتهای غذایی، باکتریهای مضر، التهاب، ویروسهای مختلف و آلرژی مقاوم میکند.
- چربی: شیر مادر حاوی نوعی چربی است که برای سلامتی نوزاد و رشد او لازم است. این چربیها علاوه بر تامین کالری مورد نیاز بدن نوزاد، به تشکیل سیستم عصبی او نیز کمک میکند.
- ویتامین: اگر مادر بهخوبی ویتامینهای خود را مصرف کند، این ویتامین بهمیزان کافی در شیر او نیز موجود خواهد بود. تمامی ویتامینهای محلول در چربی و محلول در آب که مادر مصرف کند، مستقیم وارد شیر او میشود. بههمین دلیل پزشکان، به مادر توصیه میکنند که در مصرف ویتامینهای خود دقت کند.
- کربوهیدرات: کربوهیدارتها برای رشد نوزاد بسیار ضروری هستند. یکی از کربوهیدراتهای موجود در شیر مادر لاکتوز است. این لاکتوز علاوه بر تامین کالری مورد نیاز بدن نوزاد، باکتریهای ناسالم را در معده او کم میکند و به این ترتیب مانع بروز بسیاری از بیماریها در نوزاد میشود.
- آهن: شیر مادر حاوی مقدار کمی آهن است اما نوزاد تمامی آن را جذب میکند. بههمین دلیل مادر باید همواره مراقب تامین آهن مورد نیاز بدن خود باشد. در صورت کمبود آهن نوزاد با مشکلاتی مانند کمخونی و ضعف روبرو خواهد شد.
نیاز کودک به شیر بعد از یک سالگی
هنگامی که کودک شما به اولین سالگرد تولد خود میرسد، میتوانید پس از مشورت با پزشک کودک در کنار شیر خودتان شیر گاو را نیز به مقدار کم به کودک بدهید. بهتر است از شیشهشیر یا لیوان مخصوص نوزاد استفاده کنید. همچنین به خاطر داشته باشید که اگرچه شیر گاو به میزان کم برای کودک خوب است، اما نباید در خوردن آن زیادهروی شود، به شکلی که اشتهای او برای دیگر غذاهای سالم کم شود. در واقع، خوردن بیش از حد شیر گاو میتواند به کمخونی و فقر آهن منجر شود. معمولاً خوردن ۴۷۳ تا ۷۱۰ میلیلیتر شیر در روز برای کودکان در این سن مناسب است.
همچنین اگر شما و کودک بخواهید، میتوانید تا دو سالگی کودک نیز به او شیر بدهید، زیرا اگرچه کودک نوپای شما بیشتر مواد مغذی مورد نیاز خود را از غذاهای جامد خواهد گرفت، اما شیر مادر هنوز هم میتواند کالری، آنتیبادیهای ارزشمند، ویتامینها و آنزیمها را فراهم کند.
چه عواملی باعث کم شدن شیر مادر میشوند
کم بودن شیر مادر دلایل مختلفی میتواند داشته باشد که باید بهدنبال بررسی آن بود. از مهمترین مواردی که بهعنوان علت کم شدن شیر مادر از آن نام میبرند میتوان به نکات زیر اشاره کرد:
- استرس: یکی از مهمترین نکاتی که نه تنها مادران شیرده بلکه تمامی افراد باید به آن توجه داشته باشند، دوری از استرس و اضطراب است. شاید استرس به تنهایی عاملی برای کم شدن شیر مادر نشود. اما مادر مضطرب، تماس پوستی لازم را با نوزاد برقرار نکرده، یا حوصله شیردهی طولانی مدت را ندارد. آرامش روحی مادر کمک میکند که با صبر و حوصله تلاش کند که نوزادش میزان مورد نیاز شیر را دریافت کند.
- کم بودن غدههای شیری: در بعضی از خانمها، به دلایل کاملا طبیعی، غدد شیری کمی وجود دارد. در نتیجه مادر نمیتواند مقدار زیادی شیر داشته باشد. در این افراد بهمرور زمان و با بارداریهای بیشتر، تعداد غدد شیری بیشتر میشود. در این موارد مادر اگر نتوانست با روشهای مختلف تغذیه و مکملهای گوناگون، میزان شیر را بیشتر کند، به ناچار باید در کنار شیر خود از شیر خشک نیز استفاده کند تا نوزاد تغذیه کاملی داشته باشد.
- جراحی پستان: هر نوع جراحی زیبایی پستان، اعم از بزرگ یا کوچک کردن پستان، پروتز سینه یا جراحیهای زیبایی دیگر، باعث میشود که بافتهای سینه آسیب ببیند یا مجاری خروج شیر در نوک سینه، از بین برود. نتیجه، کم شدن میزان شیر برای تغذیه نوزاد است.
- وجود اختلال در غدد و هورمونها: بعضی اختلالها در غدد مانند اختلال در غده تیروئید، تخمدان پلی کیستیک یا مشکلات در هورمونهای مختلف بدن که منجر به بیماریهایی مانند دیابت میشود، باعث کم شدن شیر مادر میشوند. درمان هر کدام از این مشکلات، باعث رفع شدن مشکل کمبود شیر خواهد شد.
- مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری: یکی از مواردی در بیشتر خانمها منجر به کم شدن شیر میشود، مصرف قرص جلوگیری در دوران شیردهی است. این موضوع در میان خانمها شیوع زیادی دارد و با قطع کردن قرص مشکل حل خواهد شد اما برای قطع قرص حتما باید با پزشک مشورت کرد.
- روش اشتباه شیردهی: یکی از نکاتی که بسیاری از مادران بهخصوص در زایمان اول، متوجه آن نمیشوند، روش اشتباه شیردهی است. ممکن است نوزاد نوک پستان مادر را به درستی در دهان نگیرد. در نتیجه مقدار مورد نیاز شیر را دریافت نخواهد کرد. گاهی نوزاد مبتلا به مشکلات خاصی مانند شکاف لب، یا گره زبانی است که باعث میشود نتواند بهراحتی شیر بخورد و در نتیجه مقدار مورد نیاز شیر به بدن او نخواهد رسید.
- شیر ندادن در شب: بسیاری از افراد معتقدند که نباید در هنگام شب به نوزاد شیر داد. اما مشکل این جاست که این افراد توجه ندارند این کار در کم شدن شیر مادر چقدر تاثیر گذار است.
- تخلیه نشدن کامل پستان به دلایل مختلف: گاهی مادر احساس میکند که شیرش سبک و ناکافی است و بههمین دلیل از شیر دادن به کودک خودداری میکند. در چنین شرایطی شیر در داخل پستان باقی میماند. گاهی زخم شدن نوک پستان، و درد زیاد آن باعث میشود مادر از شیر دادن به کودک بترسد یا توان شیر دادن نداشته باشد. در این صورت هم شیر کاملا تخلیه نمیشود. در بعضی موارد، نوزاد نمیتواند بهخوبی سینه مادر را بمکد و شیر کاملا تخلیه نمیشود. تمامی این موارد بهمرور زمان باعث کم شدن شیر مادر خواهد شد.
- خستگی و رژیم غذایی نادرست: بسیاری از مادران بعد از زایمان، کمبود انرژی و کمبود خواب دارند. این موضوع بر روند شیردهی آنها تاثیر زیادی دارد. این خستگی در کنار زیاد شدن فعالیت و کار مادر، باعث میشود که مادر به تغذیه خود بیتوجه شود. این عوامل در کنار هم باعث کم شدن شیر مادر میشود.
راه های افزایش شیر مادر
در هفته های اول برای پیشگیری از احتقان، سینه ها باید هر چه زودتر تخلیه شوند. هورمون پرولاکتین عامل تولید شیر و شیردهی می باشد. در صورت عدم شیردهی مداوم، هورمون پرولاکتین مهار شده و باعث کاهش تولید یا توقف شیردهی می گردد. در نتیجه برای افزایش شیر مادر بهتر است سینه مادر به طور مداوم تخلیه گردد.
سخن آخر
در این مقاله مامامیلک ستور سعی کردیم که دلایل نیاز اولیه ی نوزاد به شیر مادر در ماه های اول تولد بیان کنیم. بدن شما در این دوران تغییراتی را تجربه میکند که تابهحال با آن مواجه نشدهاید. در دوران شیردهی، هر چیزی که میخورید بهنوعی، به کودک منتقل میشود؛ بنابراین لازم است که به بایدها و نبایدهای این دوران توجه کنید.
سلام مطلبتون خیلی کلی و مفید مرسی از سایت مامامیلک ستور .